Normy datowane czy niedatowane? Kluczowy dylemat branży

Normy w budownictwie stanowią podstawę jakości i bezpieczeństwa. To one definiują wymagania techniczne, metody badań oraz kryteria, które musi spełnić produkt, aby został dopuszczony do obrotu.

W Polsce za opracowywanie i wdrażanie norm odpowiada Polski Komitet Normalizacyjny (PKN). Normy budowlane i dotyczące wyrobów budowlanych dzielą się na:

• PN-B – polskie normy budowlane,

• PN-EN – normy europejskie, w tym zharmonizowane (hEN), wymienione w Dzienniku Urzędowym UE,

• PN-ISO – normy międzynarodowe.

Wszystkie znajdują zastosowanie w praktyce: od wprowadzania wyrobów budowlanych do obrotu, poprzez projektowanie, ich wbudowanie w obiekt i użytkowanie. Część z nich jest powołana w dokumentach i aktach prawnych. W tym miejscu pojawia się dylemat, a dokładniej: kwestia datowania. Czy należy wskazywać rok wydania normy, czy można go pominąć?

Powoływanie się na normę bez wskazania roku wydania oznacza, że zawsze obowiązuje jej najnowsza wersja. Taki zapis pozwala na automatyczne dostosowanie przepisów do postępu techniki, bez konieczności wprowadzania dziesiątek zmian w dokumentach, które do tej normy się odwołują.
Dzięki temu aktualizacja procesu projektowania czy produkcji jest prostsza – wystarczy wdrożyć nowe wymagania w momencie publikacji odświeżonej normy.

Choć podejście niedatowane jest wygodne, może generować znaczące koszty i utrudnienia. Nowa wersja normy automatycznie zastępuje poprzednią, co oznacza, że wyniki badań wykonanych według starej wersji mogą stracić ważność. W praktyce producenci i projektanci często stają przed koniecznością ponownego przeprowadzania badań, aby spełnić aktualne wymagania. To nie tylko wydłuża czas wprowadzania wyrobów na rynek, ale też zwiększa koszty całego procesu.

Dodatkowo sprawdzając parametry produktu nie mamy pewności, zgodnie z którą wersją normy został przebadany produkt.

Normy datowane – bezpieczeństwo i stabilność

Wskazanie roku wydania normy pozwala odwoływać się do określonej wersji dokumentu, co zabezpiecza ważność badań wykonanych wcześniej, nawet jeśli w międzyczasie norma została zaktualizowana. To rozwiązanie daje większą przewidywalność w procesach certyfikacyjnych, ale z kolei wymaga częstszych, żmudnych zmian w dokumentach branżowych.

Normy niedatowane mogą generować poważne trudności:

• nowa wersja zastępuje poprzednią, przez co wyniki badań wykonanych według wcześniejszych zasad tracą ważność,

• producenci i projektanci muszą często przeprowadzać dodatkowe badania, co podnosi koszty i wydłuża czas wprowadzania wyrobów na rynek,

• brak pewności, według której wersji normy przebadano dany produkt.

Posłużmy się przykładem dwóch norm klasyfikacyjnych PN-EN.13501-2:

• starą normę PN-EN 13501-2:2016-07. Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków. Część 2: Klasyfikacja na podstawie wyników badań odporności ogniowej z wyłączeniem instalacji wentylacyjnej, 

• nową obowiązującą obecnie normą PN-EN 13501– 2: 2023. Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i     elementów budynków. Część 2: Klasyfikacja na podstawie  wyników badań odporności ogniowej i/lub dymoszczelności z wyłączeniem instalacji wentylacyjnej. Norma ta została wprowadzona we wrześniu  2023 i zastąpiła wcześniejszą wersję.

W obu normach punkt 2. Powołania normatywne zawiera:

• w starej normie: 50 norm powiązanych, w tym 8 datowanych,

• w nowej norie: 50 kilka innych norm niż w 2016 r., w tym 1 datowaną.

Świadczy to o wyraźnym trendzie: Komitet Normalizacyjny coraz częściej rezygnuje z podawania roku przy numerze normy. 

Znów posłużmy się przykładem i załóżmy, że w 2022 r. chcieliśmy uzyskać certyfikat dla drzwi przeciwpożarowych. Norma klasyfikacyjna PN-EN 13 501– 2:2016 podawała, że badanie odporności ogniowej drzwi powinniśmy wykonać zgodnie z EN 1634. Mieliśmy takie badanie z 2015 roku. W pkt. 2 normy  PN-EN 13 501– 2:2016 wśród norm powiązanych znajdujemy normę 1634-1:2014. Badanie drzwi właśnie zostało wykonane zgodnie z tą normą, a więc mogliśmy uzyskać klasyfikację ogniową zgodnie z ówcześnie aktualną normą  PN-EN  13501– 2:2016.

Jesteśmy w roku 2025 i zamierzamy w teraz rozpocząć procedurę uzyskania certyfikatu na drzwi przeciwpożarowe. Mamy badania ogniowe tych drzwi z 2015 r., jednak obecnie obowiązuje już norma PN-EN 13 501-2:2023. W tej normie w pkt.2 „Normy powiązane” wymieniono EN-1634.1 ale nie ma przy niej daty - jest to norma niedatowana. Czyli badania odporności ogniowej drzwi winno być wykonane według najnowszej obowiązującej obecnie normy PN-EN 1634.1:2014+A1:2018. Zatem badanie z 2015 roku jest nieważne i należy wykonać nowe badanie ogniowe i otrzymać nowy raport klasyfikacyjny. Nowe badania to nie tylko ogromny koszt, ale także długi czas niezbędny wykonanie wszystkich zadań związanych z uzyskaniem certyfikatu. 

Podział norm na datowane i niedatowane ma istotne konsekwencje zarówno dla użytkowników wyrobów budowlanych, jak i dla ich producentów. Użytkownicy mają ograniczony dostęp do informacji o aktualnych wersjach norm, co utrudnia im ocenę, czy dany produkt został prawidłowo wprowadzony do obrotu. Z kolei producenci narażeni są na dodatkowe koszty i opóźnienia w procesach certyfikacyjnych, nawet w sytuacji, gdy zmiany w normach są niewielkie, ale wymuszają przeprowadzenie nowych badań i sporządzenie raportów. W praktyce różnica między normą datowaną a niedatowaną sprowadza się do wyboru między elastycznością a stabilnością: normy niedatowane pozwalają szybciej reagować na postęp technologiczny, podczas gdy normy datowane zapewniają przewidywalność i bezpieczeństwo w procesach wymagających dużych nakładów. Warto jednak podkreślić, że obie formy są poprawne i dopuszczalne, a o ich zastosowaniu decyduje komitet normalizacyjny lub ustawodawca – użytkownicy norm muszą dostosować się do przyjętych rozwiązań.